Nhạc do AI tạo đã lẫn vào nhiều danh sách phát, nhất là các danh sách nhạc nền, nhạc thư giãn, nhạc không lời; người nghe thường nhận ra qua dấu hiệu ở thông tin nghệ sĩ và độ "đều" bất thường của bài, hơn là qua tai. Nghe nhạc AI không có gì sai. Điều đáng quan tâm là bạn biết mình đang nghe gì để chọn theo ý mình, và cảnh giác với những bài giả giọng ca sĩ thật mà không được họ đồng ý.
Bài này viết cho người nghe, không phải người làm nhạc. Phần tạo nhạc bằng AI có trang riêng trong hệ là AI Âm Nhạc. Ở đây bạn sẽ có các dấu hiệu nhận biết, cách đọc thông tin bài và nghệ sĩ, cách tinh chỉnh để danh sách phát hợp ý, và vài suy nghĩ về chỗ đứng của nghệ sĩ thật khi kho nhạc ngày càng có nhiều bài do máy làm. Bài viết giữ giọng trung tính: không cổ vũ, cũng không bài trừ nhạc AI, chỉ giúp bạn nghe có hiểu biết hơn.
Nhạc AI xuất hiện ở đâu trong trải nghiệm nghe
Chỗ dễ gặp nhất là các danh sách phát theo không khí: nhạc tập trung, nhạc ngủ, nhạc cà phê, nhạc mưa. Loại nhạc này cần nhiều bài, ít lời, không cần một gương mặt nghệ sĩ cụ thể, nên phù hợp với việc sản xuất hàng loạt. Bạn có thể đã nghe hàng giờ mà không để ý tên nghệ sĩ là ai.
Chỗ thứ hai là video ngắn và kênh chia sẻ video, nơi có những bài "hát lại" bằng giọng một ca sĩ nổi tiếng mà thật ra ca sĩ đó chưa từng hát, do công cụ chuyển giọng tạo ra. Một số bài như vậy để giải trí, được ghi rõ là giả giọng; một số khác không ghi gì, khiến người nghe tưởng thật.
Chỗ thứ ba là nhạc nền trong quảng cáo, video hướng dẫn, kênh nội dung nhỏ. Người làm video dùng nhạc AI vì nhanh và ít lo vướng bản quyền của người khác. Với người nghe, phần lớn loại nhạc này chỉ thoáng qua, không cần bận tâm. Bài viết chỉ tập trung vào hai chỗ đầu, nơi việc biết hay không biết ảnh hưởng tới lựa chọn của bạn.
Dấu hiệu từ thông tin bài và nghệ sĩ
Tai người khó phân biệt chắc chắn một bài nhạc nền do người hay máy làm. Thông tin đi kèm thường cho manh mối rõ hơn. Không dấu hiệu nào là bằng chứng một mình; nhiều dấu hiệu cùng lúc mới đáng để ý.
- Nghệ sĩ không có tiểu sử, không ảnh thật, không có lịch biểu diễn hay bất kỳ dấu vết nào ngoài các bài nhạc.
- Số bài phát hành rất lớn trong thời gian ngắn, ví dụ vài chục bài mỗi tháng, phong cách giống hệt nhau.
- Tên bài chung chung kiểu tả không khí, tên nghệ sĩ nghe như ghép ngẫu nhiên.
- Nhiều "nghệ sĩ" khác nhau có cùng phong cách, cùng ảnh bìa kiểu giống nhau, cùng xuất hiện trong một nhóm danh sách phát.
- Thông tin bài có nhãn hoặc ghi chú cho biết có dùng AI; một số nền tảng và nhà phân phối đã có cách ghi nhãn, bạn kiểm phiên bản hiện hành.
- Với bài có lời: lời nghe trôi nhưng ít hình ảnh cụ thể, phát âm ở vài chữ hơi lạ, hơi thở và chỗ ngắt giọng đều đặn quá mức.
Cũng có nghệ sĩ thật chọn ẩn danh, phát hành nhiều, làm nhạc nền chuyên nghiệp. Vì vậy đừng vội kết luận hay để lại bình luận gay gắt chỉ dựa trên một hai dấu hiệu.
Giả giọng ca sĩ thật: phần đáng cảnh giác nhất
Vì sao đáng lo. Giọng hát là một phần danh tính của ca sĩ. Bài giả giọng không được đồng ý có thể khiến người nghe hiểu sai về nghệ sĩ, ảnh hưởng đến uy tín và thu nhập của họ, và đặt ra câu hỏi về quyền mà pháp luật nhiều nước còn đang hoàn thiện.
Cách nhận ra. Kiểm trên kênh chính thức của ca sĩ: bài có trong danh sách phát hành của họ không. Bài giả giọng thường chỉ có ở kênh lạ, tiêu đề có chữ như "AI cover" hoặc không ghi gì, giọng nghe giống nhưng cách luyến láy, hơi thở thiếu tự nhiên.
Nghe cho vui thì sao. Nhiều người nghe bài giả giọng như một trò đùa, biết rõ là giả. Điều đó là lựa chọn của bạn. Điều nên tránh là chia sẻ lại như thể bài thật, hoặc chia sẻ những bài giả giọng có nội dung xúc phạm, nhạy cảm gắn với người thật.
Khi thấy bài giả có hại. Nếu thấy bài giả giọng có nội dung bôi nhọ hay lừa đảo, bạn có thể dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Phần nhận diện và xử lý nội dung giả mạo người thật được bàn kỹ hơn ở danh mục nội dung do AI tạo của trang.
Bản "phục dựng" giọng nghệ sĩ đã khuất và bài hát cũ
Một dạng nhạc AI gây nhiều cảm xúc là những bài dùng AI để "hồi sinh" giọng của ca sĩ đã mất, hoặc cho họ hát những bài họ chưa từng hát. Với người hâm mộ, nghe lại một giọng quen có thể rất xúc động. Nhưng đó vẫn là giọng do máy dựng lại, không phải lựa chọn nghệ thuật của chính người ca sĩ, và gia đình hay người giữ quyền có thể không đồng ý.
Cần phân biệt dạng này với việc phục chế bản thu cũ: làm sạch tiếng rè, tách giọng khỏi nhạc nền để phát hành lại một bản ghi âm có thật, thường do hãng đĩa hoặc người giữ quyền thực hiện. Phục chế giữ nguyên phần trình bày gốc; còn tạo bài mới bằng giọng giả là một việc khác hẳn.
Khi gặp những bản như vậy, bạn có thể tự hỏi: ai phát hành, có được gia đình hoặc người giữ quyền đồng ý không, bài có ghi rõ là dùng AI không. Nghe với sự tôn trọng, không chia sẻ như thể bản thu thật, và nếu muốn tưởng nhớ nghệ sĩ, những bản thu gốc do chính họ để lại vẫn là cách trọn vẹn nhất.
Chọn nghe theo ý mình
Bạn có thể muốn tránh nhạc AI, cũng có thể không bận tâm. Dù chọn thế nào, vài thao tác dưới giúp danh sách phát theo đúng ý bạn hơn.
- Tự lập danh sách phát từ những nghệ sĩ bạn biết rõ, thay vì chỉ dựa vào danh sách phát theo không khí do nền tảng làm sẵn.
- Khi thấy bài không hợp ý, dùng chức năng "không thích bài này" hoặc "không phát nghệ sĩ này" nếu ứng dụng có, để gợi ý sau đó điều chỉnh.
- Với nhạc nền thư giãn, tìm các album của nghệ sĩ làm nhạc không lời có tiểu sử, lịch biểu diễn rõ ràng.
- Nếu ứng dụng có bộ lọc hoặc nhãn nội dung AI, xem trong cài đặt và bật theo ý bạn; tính năng này khác nhau giữa các nền tảng và thay đổi theo thời gian.
- Khi nhờ chatbot gợi ý nhạc, nói rõ: "Chỉ gợi ý nghệ sĩ có thật, có tiểu sử và lịch sử phát hành rõ ràng", rồi vẫn tự kiểm.
Nếu bạn không bận tâm, cứ nghe những gì tai mình thấy dễ chịu. Thứ đáng giữ là thói quen biết mình đang nghe gì, không phải một lệnh cấm. Gu nghe là của bạn, không cần theo ý kiến số đông.
Nghe nhạc AI với con mắt khán giả
Nhạc do AI tạo hiện nay thường rất trơn: đúng nhịp, đúng hoà âm, dễ nghe. Đó là ưu điểm với nhạc nền, nhưng cũng là lý do nhiều người thấy nó thiếu dấu ấn. Một bài hát của người thật thường có những chỗ "không hoàn hảo" có chủ ý: giọng vỡ ở một nốt, một đoạn ngừng lâu bất thường, một câu lời lạ tai mà sau này bạn mới hiểu. Lắng nghe những chỗ đó là một cách nghe sâu hơn, bất kể bài do ai làm.
Bạn cũng có thể dùng chatbot để hiểu thêm về một bài AI bạn thích: phong cách đó gần với dòng nhạc nào, những nghệ sĩ thật nào đã định hình phong cách ấy. Nhiều khi, đi ngược từ một bài nhạc AI về những nghệ sĩ gốc lại mở ra cho bạn cả một kho nhạc mới. Khi hỏi, nhớ đối chiếu tên nghệ sĩ và bài hát mà chatbot đưa ra.
Đánh giá nhạc AI cũng không cần cực đoan. Có người thấy đây là công cụ giúp người không biết nhạc cụ thể hiện ý tưởng, có người lo nghệ sĩ bị lấn át. Bạn có thể giữ cả hai suy nghĩ: thưởng thức thứ mình thấy hay, đồng thời chủ động ủng hộ nghệ sĩ thật mà mình quý.
Nghệ sĩ thật đứng ở đâu khi kho nhạc ngày càng đông
Khi nhạc AI có thể được làm ra rất nhiều, rất nhanh, một lo ngại thường được nhắc là phần chú ý và phần thu nhập dành cho nghệ sĩ thật, nhất là nghệ sĩ nhỏ, có thể bị chia mỏng hơn. Ở các danh sách phát nhạc nền, chỗ mà nghệ sĩ không lời từng có cơ hội được nghe, cạnh tranh trở nên khó hơn. Các nền tảng, nhà phân phối và giới làm nhạc đang thử nhiều cách ứng phó; chi tiết thay đổi nhanh nên bạn theo dõi thông báo chính thức.
Phía người nghe, điều bạn làm được rất cụ thể: biết tên những nghệ sĩ mình thích, nghe họ trên kênh chính thức, theo dõi, lưu album, đi xem họ biểu diễn khi có dịp. Một người nghe trung thành có giá trị với nghệ sĩ nhỏ hơn nhiều so với hàng trăm lượt nghe thoáng qua trong danh sách phát nền.
Câu hỏi về quyền tác giả của nhạc do AI tạo, việc dùng bài hát có sẵn để huấn luyện AI, hay quyền với giọng nói, là những vấn đề còn tranh luận và pháp luật đang thay đổi. Nếu bạn quan tâm, các trang chuyên về quyền tác giả như AI Bản Quyền trong hệ có bài nguyên lý; bài này không đi vào phần pháp lý.
Câu hỏi thường gặp
Nghe nhạc do AI tạo có sai không?
Không sai. Nhiều người nghe nhạc AI làm nhạc nền và thấy dễ chịu. Điều nên làm là biết mình đang nghe gì, tránh chia sẻ bài giả giọng như thể bài thật, và vẫn chủ động ủng hộ nghệ sĩ bạn yêu thích.
Làm sao biết chắc một bài là do AI tạo?
Thường không thể chắc chắn chỉ bằng tai. Thông tin nghệ sĩ, nhịp phát hành, nhãn nội dung và kênh chính thức của ca sĩ cho manh mối rõ hơn. Nhiều dấu hiệu cùng lúc mới đáng tin, một dấu hiệu đơn lẻ dễ nhầm.
Bài hát giả giọng ca sĩ nổi tiếng có nên chia sẻ không?
Nếu chia sẻ, hãy ghi rõ đó là giả giọng và tránh những bài có nội dung xúc phạm, nhạy cảm gắn với người thật. Tốt nhất là chia sẻ bản do chính ca sĩ phát hành nếu bạn muốn giới thiệu giọng hát của họ.
Có cách nào lọc nhạc AI khỏi ứng dụng nghe nhạc không?
Tuỳ nền tảng; một số đã có nhãn hoặc tuỳ chọn liên quan, một số chưa. Bạn kiểm cài đặt trong phiên bản hiện hành, dùng chức năng không phát nghệ sĩ này, và tự lập danh sách phát từ nghệ sĩ bạn biết rõ.
Chatbot có biết bài nào là nhạc AI không?
Thường không biết chắc. Chatbot không nghe được bài và không có dữ liệu đầy đủ về cách mỗi bài được làm. Nó có thể giải thích dấu hiệu chung, còn việc kiểm phải dựa vào thông tin chính thức của bài và nghệ sĩ.
Muốn tự làm nhạc bằng AI cho vui thì bắt đầu từ đâu?
Phần tạo nhạc có hướng dẫn riêng ở trang AI Âm Nhạc trong hệ. Khi làm, tránh dùng giọng của người thật khi chưa được đồng ý và ghi rõ bài có dùng AI khi chia sẻ.