Chơi game trực tuyến an toàn bắt đầu từ ba cài đặt: ai được nhắn tin cho bạn, ai được nghe giọng nói của bạn, và ai thấy được thông tin hồ sơ của bạn. Mặc định của nhiều game là mở rộng cho mọi người, vì nhà phát hành muốn người chơi kết nối với nhau. Bạn nên tự thu hẹp lại, đặc biệt với tài khoản của trẻ em.
Bài này đi qua các rủi ro thường gặp khi chơi cùng người lạ, từ lời lẽ xúc phạm đến lừa đảo và dụ dỗ, cách cài đặt để giảm rủi ro, và các bước xử lý khi gặp chuyện. Phần lớn nội dung áp dụng cho mọi game có chế độ nhiều người chơi, dù trên điện thoại, máy tính hay máy chơi game tại nhà.
Những rủi ro thường gặp khi chơi cùng người lạ
Lời lẽ xúc phạm và quấy rối. Kênh trò chuyện trong trận đấu, nhất là trò chuyện bằng giọng nói, là nơi xuất hiện nhiều lời chửi bới, miệt thị ngoại hình, giới tính, vùng miền. Người chơi nữ và trẻ em thường bị nhắm đến nhiều hơn.
Lừa đảo vật phẩm và tài khoản. Người lạ đề nghị trao đổi vật phẩm, tặng vật phẩm hiếm, hay rủ vào trang web để nhận quà. Mục đích thường là chiếm tài khoản hoặc lấy thông tin đăng nhập. Phần này có bài riêng trong danh mục.
Dụ dỗ trẻ em. Kẻ xấu có thể kết bạn với trẻ qua game, tặng quà trong game, khen ngợi, rồi dần chuyển sang ứng dụng nhắn tin riêng, xin ảnh hoặc hẹn gặp. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tuần và rất khó nhận ra từ bên ngoài.
Lộ thông tin cá nhân. Tên thật trong tên tài khoản, ảnh đại diện là ảnh thật, kể tên trường, khu phố trong lúc trò chuyện vui vẻ, tất cả đều có thể bị ghép lại để tìm ra một người ngoài đời.
Tấn công có chủ đích. Sau một trận thua, người chơi bực tức có thể tìm tài khoản mạng xã hội của đối thủ để công kích tiếp. Việc giữ tài khoản game tách biệt với tài khoản mạng xã hội giúp giảm rủi ro này.
Cài đặt nên chỉnh ngay khi tạo tài khoản
Tên các mục khác nhau giữa các game và nền tảng, nhưng hầu hết đều có những lựa chọn dưới đây trong phần cài đặt quyền riêng tư hoặc xã hội. Cột cuối là gợi ý cho tài khoản trẻ em dưới mười ba tuổi.
| Cài đặt | Người lớn nên chọn | Tài khoản trẻ em nên chọn |
|---|---|---|
| Ai được nhắn tin | Chỉ bạn bè | Chỉ bạn bè đã được phụ huynh duyệt, hoặc tắt hẳn |
| Trò chuyện bằng giọng nói | Chỉ trong nhóm bạn, tắt với người lạ | Tắt |
| Ai được gửi lời mời kết bạn | Bạn của bạn bè | Không ai, phụ huynh thêm bạn |
| Hiển thị trạng thái trực tuyến | Chỉ bạn bè | Ẩn |
| Lọc từ ngữ thô tục | Bật | Bật mức cao nhất |
| Tên hiển thị | Không chứa tên thật, năm sinh | Biệt danh không gợi giới tính, tuổi, nơi ở |
Sau khi chỉnh, bạn nên kiểm lại sau mỗi bản cập nhật lớn, vì đôi khi cài đặt mới được thêm vào với giá trị mặc định là mở. Với máy chơi game tại nhà và tài khoản gia đình trên điện thoại, nhiều cài đặt có thể quản lý tập trung từ máy của phụ huynh thay vì chỉnh trong từng game.
Dấu hiệu một mối quan hệ trong game đang có vấn đề
Phần lớn bạn bè quen qua game là người bình thường cùng sở thích. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy mối quan hệ đang đi theo hướng xấu, phụ huynh và chính người chơi nên biết.
- Người kia liên tục tặng vật phẩm, tiền ảo, hay hứa tặng món đắt mà không đòi gì.
- Đề nghị chuyển cuộc trò chuyện sang ứng dụng nhắn tin riêng, ngoài game.
- Hỏi về trường học, nơi ở, lịch sinh hoạt, khi nào ở nhà một mình.
- Dặn giữ bí mật, đừng kể với bố mẹ hay bạn bè.
- Xin ảnh, đặc biệt là ảnh cá nhân, hoặc gửi những nội dung không phù hợp.
- Rủ gặp ngoài đời, đề nghị đón đưa.
- Đe doạ công khai ảnh hay tin nhắn nếu không làm theo yêu cầu.
Với trẻ em, bạn nên nói trước cho con biết danh sách này như một quy tắc gia đình, chứ đừng đợi có chuyện. Câu quan trọng nhất cần nói rõ: nếu có ai bảo con giữ bí mật với bố mẹ, đó chính là lúc con phải kể ngay, và con sẽ không bị phạt vì đã kể.
Xử lý khi bị quấy rối hoặc gặp người đáng ngờ
Khi gặp chuyện, người chơi thường phản ứng theo cảm xúc: cãi lại, bỏ trận, hoặc im lặng chịu đựng. Các bước dưới đây giúp xử lý có hiệu quả hơn.
- Không đáp trả. Tranh cãi thường làm kẻ quấy rối hăng hơn, và có thể khiến chính bạn bị báo cáo.
- Chụp màn hình hoặc ghi lại đoạn trò chuyện, tên tài khoản, thời gian, trước khi chặn để giữ bằng chứng.
- Dùng chức năng tắt tiếng hoặc chặn người đó ngay trong game.
- Báo cáo bằng chức năng báo cáo của game, chọn đúng loại vi phạm và mô tả ngắn gọn.
- Nếu là trẻ em, kể với phụ huynh; phụ huynh xem lại toàn bộ tin nhắn và cài đặt.
- Nếu có đe doạ, đòi ảnh, tống tiền, hay dấu hiệu dụ dỗ trẻ, giữ nguyên bằng chứng và trình báo cơ quan công an; đừng tự liên lạc thương lượng với kẻ đó.
Với trường hợp nghiêm trọng, đừng xoá tin nhắn hay tài khoản trước khi trình báo, vì đó là bằng chứng. Bạn có thể nhờ người thân đồng hành, vì chuyện bị đe doạ qua mạng rất dễ làm người bị hại hoảng loạn và quyết định vội vàng.
Trợ lý AI giúp gì khi chơi game cùng người lạ
Khi không chắc một tin nhắn có phải lừa đảo hay có dấu hiệu dụ dỗ không, bạn có thể mô tả lại cho trợ lý AI, che tên tài khoản và thông tin cá nhân: "Một người chơi lạ tặng con mười hai tuổi nhiều vật phẩm, giờ rủ con chuyển sang ứng dụng nhắn tin khác và dặn đừng kể với ai. Đây có phải dấu hiệu đáng lo không, phụ huynh nên làm gì tiếp?" AI thường nhận diện tốt các mẫu hành vi kiểu này.
AI cũng giúp chuẩn bị cuộc nói chuyện với con. Bạn có thể nhờ nó gợi ý cách giải thích cho trẻ tám tuổi về việc không kết bạn với người lạ trong game, bằng ví dụ dễ hiểu và không làm con sợ. Hoặc nhờ nó soạn một bộ quy tắc gia đình về chơi game trực tuyến để cả nhà cùng đọc và chỉnh sửa.
Giới hạn là AI không biết người cụ thể kia là ai, không có quyền xử lý tài khoản, và không thay thế việc báo cáo cho nhà phát hành hay trình báo cơ quan chức năng. Khi tình huống đã có đe doạ hay nguy hiểm thực tế, việc cần làm là liên hệ người có thẩm quyền, không phải hỏi thêm chatbot.
Bộ quy tắc gia đình cho game trực tuyến
Quy tắc nói miệng dễ quên và dễ bị cãi. Một bộ quy tắc ngắn, cả nhà cùng viết và dán ở chỗ chơi game, giúp con biết rõ ranh giới và giúp bố mẹ nhất quán. Dưới đây là khung gợi ý để bạn sửa theo tuổi của con.
- Chỉ kết bạn trong game với người con đã quen ngoài đời, hoặc người được bố mẹ đồng ý.
- Không nói tên thật, tên trường, địa chỉ, số điện thoại, không gửi ảnh cho ai trong game.
- Không bấm vào đường dẫn người lạ gửi, không nhận quà từ người lạ đổi lấy bất cứ thứ gì.
- Chơi game trực tuyến ở phòng chung của gia đình, không đeo tai nghe khi ở một mình trong phòng riêng với trẻ nhỏ.
- Gặp lời lẽ khó chịu thì tắt tiếng, chặn và kể lại, không cãi nhau với người kia.
- Bất cứ ai bảo giữ bí mật với bố mẹ, con kể ngay, và bố mẹ hứa không la mắng vì con đã kể.
- Mỗi tháng cả nhà xem lại danh sách bạn trong game và cài đặt quyền riêng tư một lần.
Quy tắc số sáu là quan trọng nhất và cũng phụ thuộc nhiều nhất vào bố mẹ. Nếu lần đầu con kể chuyện mà bị mắng hoặc bị thu máy ngay, lần sau con sẽ không kể nữa. Bạn có thể giữ quyền điều chỉnh việc chơi game, nhưng nên tách rõ chuyện đó với việc khen con đã nói thật.
Văn hoá chơi game tử tế bắt đầu từ chính người chơi
Bên cạnh việc tự bảo vệ, mỗi người chơi góp phần tạo ra không khí trong trận đấu. Một câu khen đồng đội chơi tốt, một lời xin lỗi khi mắc lỗi, việc không bỏ trận giữa chừng làm cả đội chơi dễ chịu hơn. Ngược lại, chỉ một người cay cú có thể làm bốn người còn lại bỏ game với tâm trạng tệ.
Với trẻ em, đây là dịp tốt để dạy kỹ năng ứng xử trên mạng. Phụ huynh có thể ngồi xem con chơi vài trận, chú ý cách con nói chuyện với đồng đội, khen khi con xử lý tốt một tình huống căng thẳng. Trẻ học cách cư xử trong game cũng chính là học cách cư xử ở mọi không gian trực tuyến khác.
Nếu chính bạn hay mất bình tĩnh khi thua, tắt trò chuyện bằng giọng nói là cách đơn giản để tránh nói điều sẽ hối hận. Nghỉ vài phút sau một chuỗi trận thua cũng giúp ích nhiều hơn là lao ngay vào trận tiếp theo với tâm trạng bực bội.
Một thói quen nhỏ khác là dùng chức năng khen ngợi hoặc tặng điểm thân thiện mà nhiều game có sau mỗi trận. Những tín hiệu tích cực này ít khi được dùng, nhưng khi được dùng đều đặn, chúng giúp hệ thống ghép trận ưu tiên những người chơi tử tế với nhau, và nhắc mọi người rằng phía sau mỗi nhân vật là một con người thật, có cảm xúc thật.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ dưới mười tuổi chơi game có trò chuyện với người lạ không?
Phần lớn chuyên gia an toàn trực tuyến khuyên nên tắt trò chuyện với người lạ cho trẻ nhỏ. Trẻ có thể chơi chế độ nhiều người với bạn bè quen ngoài đời, được phụ huynh duyệt. Khi con lớn hơn và hiểu quy tắc an toàn, bạn mới mở dần.
Báo cáo người chơi xấu có tác dụng không?
Báo cáo giúp nhà phát hành phát hiện tài khoản vi phạm nhiều lần và có thể dẫn đến khoá tài khoản. Bạn ít khi được thông báo kết quả cụ thể, nhưng báo cáo vẫn đáng làm, đặc biệt khi có bằng chứng rõ ràng.
Tên tài khoản game nên đặt thế nào cho an toàn?
Bạn nên dùng biệt danh không chứa tên thật, năm sinh, tên trường hay nơi ở. Với trẻ em, tránh tên gợi giới tính hay độ tuổi. Ảnh đại diện nên là hình nhân vật trong game, không phải ảnh thật.
Con kết bạn với người lớn qua game, có đáng lo không?
Không phải mọi người lớn chơi game đều có ý xấu, nhưng một người lớn chủ động kết thân với trẻ, tặng quà, hỏi thông tin riêng hay rủ nhắn tin riêng là dấu hiệu cần chú ý. Bạn nên xem cuộc trò chuyện và hỏi con với thái độ bình tĩnh.
Bị một nhóm người chơi công kích liên tục thì làm sao?
Bạn chặn từng tài khoản, báo cáo kèm bằng chứng, bật chế độ chỉ bạn bè được nhắn tin. Nếu bị công kích lan sang mạng xã hội hay ngoài đời, giữ bằng chứng và cân nhắc trình báo. Nghỉ chơi game đó một thời gian cũng là lựa chọn hợp lý.